ChatGPT giúp người học cải thiện năng lực viết lập luận: Góc nhìn từ GV, SV tham gia FLEC 2026

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng được sử dụng rộng rãi trong giáo dục, câu hỏi đặt ra không còn là có nên dùng AI hay không, mà là AI thực sự giúp người học cải thiện năng lực học thuật đến đâu. Một nghiên cứu của nhóm giảng viên, sinh viên Trường ĐH FPT tại Hội thảo FLEC 2026 đã mang đến góc nhìn toàn diện về việc sử dụng ChatGPT trong viết luận học thuật bằng tiếng Anh. 

Viết lập luận từ lâu được xem là thách thức lớn đối với sinh viên EFL, khi người học không chỉ phải vận dụng kiến thức ngôn ngữ mà còn phải làm chủ cấu trúc tư duy, cách trình bày luận điểm và kỹ năng phản biện theo chuẩn mực học thuật quốc tế. Đối với sinh viên Việt Nam, khó khăn này còn gia tăng do sự khác biệt giữa truyền thống diễn ngôn bản địa và yêu cầu trực diện, logic của văn phong học thuật phương Tây. Công nghệ AI tạo sinh ChatGPT ra đời, được kỳ vọng sẽ đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ giúp người học thu hẹp khoảng cách này.

Nghiên cứu của nhóm giảng viên, sinh viên FPT chỉ ra rằng, ChatGPT có thể đóng vai trò như một “cầu nối” giúp sinh viên Việt Nam tiếp cận các chuẩn mực lập luận học thuật quốc tế, nhất là trong việc xây dựng lý luận và phản biện. Tuy nhiên, hiệu quả của công cụ này mang tính chọn lọc và phụ thuộc lớn vào cách người học sử dụng. Nếu thiếu định hướng sư phạm và kỹ năng tương tác phù hợp, AI có thể chỉ mang lại sự cải thiện bề mặt mà không giúp người học phát triển năng lực lập luận thực chất.

Nghiên cứu đặt trọng tâm vào việc so sánh hiệu quả của ChatGPT trong giai đoạn chuẩn bị bài viết với phương pháp truyền thống, từ đó làm rõ vai trò thực tế của AI trong quá trình hình thành lập luận học thuật.

Nhóm thực hiện khảo sát 80 sinh viên đại học Việt Nam thông qua thiết kế thực nghiệm, trong đó mỗi sinh viên thực hiện hai bài luận lập luận: một bài có sử dụng ChatGPT trong giai đoạn chuẩn bị ý tưởng và một bài theo cách làm truyền thống. Các bài viết được đánh giá dựa trên năm tiêu chí cốt lõi của lập luận học thuật, bao gồm: Lập trường lập luận, sử dụng dẫn chứng, lý luận logic, khả năng phản biện quan điểm đối lập và tính mạch lạc trong tổ chức bài viết. Bên cạnh đó, sinh viên cũng được khảo sát mức độ chấp nhận ChatGPT, tập trung vào cảm nhận về tính hữu ích và mức độ dễ sử dụng của công cụ này. 

Kết quả cho thấy sinh viên đánh giá ChatGPT có mức độ hữu ích cao hơn rõ rệt so với phương pháp chuẩn bị bài truyền thống, trong khi mức độ dễ sử dụng không có sự khác biệt đáng kể. Về mặt chất lượng bài viết, ChatGPT không tạo ra sự cải thiện đồng đều trên mọi khía cạnh của lập luận. Những tiến bộ rõ rệt nhất được ghi nhận ở khả năng lý luận logic và phản biện quan điểm đối lập, hai yếu tố vốn gây nhiều khó khăn cho sinh viên EFL. Trong khi đó, việc tổ chức bài viết và xác định lập trường lập luận chỉ cải thiện ở mức độ vừa phải, còn khả năng tích hợp dẫn chứng học thuật không cho thấy lợi thế rõ ràng khi có sự hỗ trợ của AI.

Một khía cạnh khác được nhóm tác giả nhấn mạnh là vai trò của kỹ năng thiết kế và điều chỉnh câu lệnh (prompt). Phân tích dữ liệu hành vi cho thấy những sinh viên biết điều chỉnh, cải tiến các câu hỏi không hiệu quả trong quá trình tương tác với ChatGPT đạt được kết quả viết tốt hơn. Điều này cho thấy năng lực nhận thức về cách làm việc với AI hoàn toàn có thể được giảng dạy và rèn luyện thông qua các hoạt động sư phạm có chủ đích.

Từ các kết quả thu được, nhóm nghiên cứu đưa ra nhiều gợi ý thực tiễn cho việc tích hợp ChatGPT vào giảng dạy kỹ năng viết lập luận trong bối cảnh EFL. Trước hết, thay vì chỉ khuyến khích sinh viên sử dụng AI, giảng viên cần tập trung nâng cao nhận thức của người học về tính hữu ích của công cụ này thông qua hướng dẫn cụ thể cách đặt câu hỏi và tương tác chiến lược với ChatGPT. Đặc biệt, những nội dung liên quan đến đánh giá độ tin cậy của dẫn chứng và nguồn tài liệu, vốn là điểm ChatGPT thể hiện hiệu quả chưa đồng đều cần được thiết kế thành các hoạt động chuẩn bị bài viết có cấu trúc rõ ràng, giúp sinh viên khai thác AI một cách có định hướng.

Bên cạnh đó, nghiên cứu cho rằng việc đánh giá bài viết có sử dụng AI cũng cần được điều chỉnh cho phù hợp. Do ChatGPT tác động khác nhau lên từng thành tố của lập luận, giảng viên có thể cân nhắc cách tiếp cận linh hoạt hơn trong xây dựng thang đánh giá, nhấn mạnh vào khả năng lập luận logic và tổ chức bài viết trong bối cảnh có hỗ trợ AI, đồng thời vẫn giữ các tiêu chí nghiêm ngặt đối với chất lượng dẫn chứng và tư duy phản biện - những yếu tố đòi hỏi phán đoán và kiểm soát của con người.

Ngoài ra, yếu tố văn hóa - diễn ngôn cũng được xem là điểm cần lưu ý khi tích hợp AI vào giảng dạy viết học thuật. Những tiến bộ rõ nét của sinh viên Việt Nam trong việc phản biện và đối thoại với quan điểm đối lập cho thấy ChatGPT có thể hỗ trợ người học tiếp cận các chuẩn mực diễn ngôn học thuật quốc tế. Tuy nhiên, quá trình này cần được thực hiện một cách thận trọng, đảm bảo người học vừa phát triển năng lực tiếng Anh học thuật, vừa không bị tách rời khỏi nền tảng tư duy và truyền thống diễn đạt của ngôn ngữ mẹ đẻ.

Thu Uyên - fpt.edu.vn