Khi văn hoá Việt được kể lại bằng ngôn ngữ của người trẻ

Từ những bữa cơm giỗ miền Tây, sân khấu múa rối dân gian đến những con ngõ ẩm thực Hà Nội hay tranh Đông Hồ trên nền tảng số, những đồ án tốt nghiệp của sinh viên Trường Đại học FPT đang cho thấy một cách tiếp cận mới với văn hoá Việt Nam.

Vừa qua, trong kỳ bảo vệ tốt nghiệp Spring 2026, sinh viên Trường Đại học FPT đã chia sẻ nhiều dự án khai thác chất liệu văn hoá Việt Nam theo hướng sáng tạo và hiện đại. Thay vì tiếp cận văn hoá theo lối truyền thống hay mang tính trưng bày, các nhóm lựa chọn hoạt hình, truyền thông đa nền tảng, visual storytelling hay công nghệ AI để tái hiện ký ức, đời sống và các giá trị văn hoá theo cách gần gũi hơn với thế hệ trẻ.

Nổi bật trong số đó là “Nhà có Giỗ”, đồ án hoạt hình 3D khai thác không khí đám giỗ miền Tây và câu chuyện kết nối giữa các thế hệ trong gia đình Việt; “Rối Tễu Nhờ”, chiến dịch truyền thông đưa nghệ thuật múa rối dân gian đến gần Gen Z thông qua social media và trải nghiệm thực tế; “Hành trình ẩm thực Hà Nội”, dự án ứng dụng AI để cá nhân hoá trải nghiệm khám phá văn hoá ẩm thực Thủ đô; hay chiến dịch truyền thông “Chạm sắc Đông Hồ” lan toả giá trị tranh dân gian Đông Hồ bằng video ngắn, workshop và các hoạt động tương tác dành cho giới trẻ.

Điểm chung của các dự án này nằm ở nỗ lực đưa văn hoá đến gần hơn với thế hệ trẻ thông qua những hình thức mới, hiện đại và gần gũi hơn với thế hệ trẻ. Đặc biệt, nhiều nhóm sinh viên còn cho thấy tư duy kết hợp giữa công nghệ và sáng tạo văn hoá, phù hợp với định hướng ứng dụng công nghệ, AI và chuyển đổi số trong giáo dục mà FPT đang thúc đẩy. Thay vì truyền tải di sản bằng những cách tiếp cận mang tính học thuật hoặc khuôn mẫu, sinh viên lựa chọn kể lại văn hoá từ chính đời sống quen thuộc và cảm xúc cá nhân.

Ký ức gia đình miền Tây qua hoạt hình 3D “Nhà có Giỗ” 

Ở đồ án hoạt hình 3D “Nhà có Giỗ”, văn hoá Việt không xuất hiện qua những biểu tượng lớn lao mà được tái hiện bằng những chi tiết rất đời thường: mâm cơm giỗ, tiếng cải lương phát từ TV, bàn thờ gia tiên hay những khung ảnh cũ trong phòng khách. Nhóm lựa chọn “đám giỗ” làm bối cảnh chính bởi đó là không gian thể hiện rõ sự kết nối giữa các thế hệ trong gia đình Việt.

Điều đáng chú ý là nhóm không khai thác văn hoá theo hướng hoài niệm hay giáo điều. Thay vào đó, bộ phim đặt câu chuyện truyền thống trong nhịp sống hiện đại của Gen Z, nơi khoảng cách thế hệ dần hiện rõ qua những khác biệt trong sinh hoạt và cách kết nối với gia đình. Một bên là người mẹ vẫn nghe cải lương, gìn giữ những thói quen cũ, bên còn lại là người trẻ bị cuốn vào điện thoại và internet.

Chính những tương phản rất nhỏ ấy lại khiến tác phẩm trở nên gần gũi. Với nhóm thực hiện, điều quan trọng nhất không phải tái hiện hoàn toàn nghi lễ truyền thống, mà là giữ được “tinh thần Việt” trong đời sống gia đình thường nhật. Bởi theo nhóm, văn hoá không chỉ tồn tại ở những nghi thức lớn mà còn nằm trong những khoảnh khắc sum họp, trò chuyện hay cùng nhau chuẩn bị một mâm cơm giỗ.

Đưa múa rối dân gian đến gần Gen Z với “Rối Tễu Nhờ” 

Nếu “Nhà có Giỗ” đi vào ký ức gia đình, thì “Rối Tễu Nhờ” lại mở rộng câu chuyện sang không gian văn hoá cộng đồng bằng cách đưa nghệ thuật múa rối dân gian đến gần hơn với giới trẻ.

Từ thực tế nhiều sân khấu múa rối chủ yếu có khán giả quốc tế, nhóm đặt ra câu hỏi: vì sao người trẻ Việt Nam lại ngày càng xa rời loại hình nghệ thuật vốn rất giàu tính giải trí này? Theo nhóm, vấn đề không nằm ở bản thân di sản, mà ở cách truyền tải chưa đủ gần gũi với thế hệ mới.

Thay vì tiếp cận theo hướng hàn lâm, nhóm lựa chọn làm mới “điểm chạm” với khán giả trẻ. Hình ảnh chú Tễu được xây dựng như một VJ trên mạng xã hội với ngôn ngữ hóm hỉnh, bắt trend. Sân khấu thủy đình cũng được đưa ra khỏi không gian nhà hát để xuất hiện giữa trung tâm thương mại, thậm chí là trường học - nơi người trẻ có thể trực tiếp xem và thử điều khiển con rối. Theo chia sẻ của nhóm, sự kiện Thủy Đình Vọng Ảnh – một trong những sự kiện nằm trong dự án “Rối Tễu Nhờ”, cũng vì vậy mà trở thành 1 trong TOP 10 sự kiện thương hiệu nổi bật trong tuần 23.3.2026 – 29.3.2026 theo thống kê từ Kompa.

Dù thay đổi cách kể chuyện và hình thức truyền thông, nhóm vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi của nghệ thuật múa rối dân gian. Các tích trò cổ, kỹ thuật tạo hình hay âm nhạc truyền thống đều được giữ nguyên dưới sự cố vấn của nghệ nhân. Với nhóm, tư duy hiện đại chỉ là công cụ để kéo khán giả lại gần hơn, còn điều thực sự giữ chân người xem vẫn phải là vẻ đẹp nguyên bản của di sản. 

Ứng dụng AI cá nhân hoá trải nghiệm ẩm thực Hà Nội 

Trong khi đó, dự án “Hành trình ẩm thực Hà Nội” lại tiếp cận văn hoá từ góc nhìn đời sống đô thị và trải nghiệm cá nhân. Nhóm không muốn xây dựng một ứng dụng đơn thuần giới thiệu món ăn, mà hướng tới việc kể câu chuyện về Hà Nội thông qua nhịp sống và văn hoá ẩm thực của thành phố.

Thay vì những danh sách quán ăn đại trà, dự án sử dụng AI để cá nhân hoá trải nghiệm khám phá văn hoá cho người dùng. Cảm giác “rất Hà Nội” trong dự án không chỉ nằm ở phở hay bún chả, mà còn ở cảm giác len lỏi qua những con ngõ nhỏ, dừng chân bên quán ăn ven đường hay hòa vào dòng người đông đúc của phố cổ.

Nhóm cho rằng mỗi món ăn Hà Nội đều phản ánh phần nào tính cách và văn hoá của người Tràng An: tinh tế, chỉn chu và hướng đến sự hài hoà trong hương vị. Đằng sau một món ăn quen thuộc như phở là cả quá trình lưu giữ và phát triển công thức qua nhiều thế hệ.

Không chỉ khai thác văn hoá qua trải nghiệm thực tế, nhiều sinh viên còn lựa chọn visual storytelling và truyền thông số để kể lại các loại hình nghệ thuật dân gian theo cách gần gũi hơn với Gen Z.

Lan toả tranh dân gian Đông Hồ qua truyền thông sáng tạo 

Với “Chạm Sắc Đông Hồ” chiến dịch truyền thông về tranh dân gian Đông Hồ, nhóm sinh viên chuyên ngành Quản trị truyền thông đa phương tiện, Trường Đại học FPT Hà Nội, đã lựa chọn tiếp cận di sản bằng visual storytelling và các hoạt động tương tác dành cho Gen Z. Theo nhóm, một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là nhiều người trẻ vẫn xem tranh Đông Hồ là chất liệu mang tính học thuật, cũ kỹ và khó tạo kết nối trong đời sống hiện đại. Vì vậy, thay vì chỉ giới thiệu tranh theo hướng thông tin, nhóm lựa chọn kể lại câu chuyện phía sau từng bức tranh bằng video ngắn, social content, workshop trải nghiệm và các hoạt động minigame trên nền tảng số.

Điểm đặc biệt của dự án nằm ở cách nhóm giữ lại tinh thần nguyên bản của tranh Đông Hồ nhưng tái diễn giải bằng ngôn ngữ thị giác hiện đại. Các yếu tố đặc trưng như màu sắc, hình tượng dân gian hay ý nghĩa biểu tượng tiếp tục được khai thác xuyên suốt chiến dịch, nhưng được thể hiện theo hướng gần gũi hơn với thói quen tiếp nhận nội dung của giới trẻ. Với nhóm, văn hoá truyền thống là nền tảng, còn sáng tạo là công cụ để tạo ra những “điểm chạm” mới giữa di sản và công chúng trẻ hôm nay.

 MV “Duyên chợ tranh” được quay trực tiếp tại Đình So - một công trình kiến ​​trúc được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt của Việt Nam, với những hình ảnh quen thuộc của tranh Đông Hồ như “Đám cưới chuột”, “Lợn đàn”, “Hứng dừa” được tái diễn giải bằng màu sắc trẻ trung, chuyển động hiện đại và phần hình ảnh giàu tính thị giác

Không dừng lại ở ý tưởng truyền thông, dự án còn triển khai nhiều hoạt động thực tế như triển lãm, workshop và gian hàng trải nghiệm nhằm tăng tương tác trực tiếp với cộng đồng. Nhóm cũng tạo ra doanh thu từ việc bán tranh Đông Hồ để tái đầu tư cho chiến dịch, với mong muốn không chỉ lan toả giá trị của một dòng tranh dân gian mà còn góp phần khiến người trẻ chủ động tìm hiểu, trải nghiệm và kết nối với văn hoá Việt Nam theo cách tự nhiên hơn.

Từ hoạt hình, nghệ thuật dân gian đến công nghệ AI hay visual storytelling, sinh viên FPT đang cho thấy văn hoá Việt Nam hoàn toàn có thể tồn tại trong những hình hài hiện đại mà vẫn giữ được chiều sâu và bản sắc riêng. Với người trẻ FPT, gìn giữ văn hoá không đơn thuần là lưu giữ quá khứ, mà còn là khiến những giá trị ấy tiếp tục được sống, được kể lại và được yêu theo cách của thời đại mới.

Hải Ngân