Quán quân tiểu ban Thiết kế Mỹ thuật số - ResFes 2026: Khi AI thay đổi cách người thiết kế làm nghề
Từ những quan sát về việc sinh viên sử dụng AI ngày càng nhiều để tìm kiếm thông tin, lên ý tưởng concept thiết kế, Dương Gia Bảo - sinh viên Trường ĐH FPT, đã thực hiện nghiên cứu về cách sinh viên Thiết kế đồ họa tìm kiếm và sử dụng thông tin trong giai đoạn tiền thiết kế. Nghiên cứu chỉ ra rằng khi thông tin ngày càng nhiều và AI ngày càng mạnh, năng lực chọn lọc và tư duy phản biện càng trở nên quan trọng.
Từ những băn khoăn trong lớp học đến đề tài nghiên cứu
Đề tài “Student Adaptation in Pre-Design Concept Research within an AI-Influenced Learning Environment: A Study of Graphic Design Students at FPT University HCMC” bắt đầu từ những quan sát rất gần với quá trình học tập của Dương Gia Bảo - một sinh viên năm 2 chuyên ngành Thiết kế Mỹ thuật số, Trường ĐH FPT phân hiệu TP. HCM.
Gia Bảo nhận thấy AI đang thay đổi đáng kể cách sinh viên tìm kiếm thông tin, đặc biệt trong quá trình tìm kiếm, nghiên cứu và lên ý tưởng concept thiết kế. Những chia sẻ từ giảng viên về tình trạng sinh viên lạm dụng AI khiến quá trình lên ý tưởng thiếu định hướng, cùng trải nghiệm quan sát các buổi bảo vệ đồ án, đã thôi thúc em tìm hiểu sâu hơn về hiện tượng này.
Theo em, câu hỏi “có nên sử dụng AI hay không?” dần không còn thực tế. Quan trọng hơn là sử dụng AI như thế nào để công nghệ thực sự hỗ trợ quá trình sáng tạo.
Một trong những phát hiện khiến em bất ngờ là giai đoạn khó khăn nhất của sinh viên không phải tìm kiếm thông tin ban đầu như giả định. Thay vào đó, chọn lọc thông tin và ý tưởng để hình thành concept mới là thách thức lớn nhất. Dù có nhiều nguồn thông tin chất lượng, nếu không biết lựa chọn, kết hợp và thu gọn chúng thành một concept hoàn chỉnh, những thông tin đó vẫn chưa tạo ra giá trị.
Đáng chú ý, khó khăn này xuất hiện ở cả nhóm sinh viên ít sử dụng AI và nhóm sinh viên thường xuyên sử dụng AI. Điều đó cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở công cụ mà còn liên quan đến năng lực của sinh viên và môi trường học tập.
“Thông tin thì ngày càng nhiều mà khả năng chọn lọc thì vẫn bị giới hạn”, Gia Bảo nhận định.
AI có thể giúp bắt đầu quá trình tìm hiểu, nghiên cứu thông tin diễn ra nhanh hơn, nhưng tốc độ tìm kiếm không đồng nghĩa với khả năng lựa chọn tốt hơn. Người thiết kế vẫn phải trả lời câu hỏi: Thông tin nào thực sự cần thiết cho ý tưởng của mình?
AI càng mạnh, tư duy phản biện càng quan trọng
Nghiên cứu của Gia Bảo đã cho thấy, sinh viên có xu hướng chú ý hơn đến nguồn gốc thông tin, kiểm tra đường dẫn và nhận thức rõ hơn về rủi ro khi sử dụng AI. Đặc biệt, nhóm sử dụng AI thường xuyên có mức độ nhận thức cao hơn.
Với Gia Bảo, điều này gợi ý rằng AI không nhất thiết làm giảm khả năng nhận thức của người học nếu được sử dụng đúng cách. Tuy nhiên, AI cũng không thể thay thế vai trò của người thiết kế. Theo Bảo, năng lực quan trọng nhất trong bối cảnh này là tư duy phản biện, không chỉ phản biện với AI mà còn với chính bản thân và dự án.
AI có thể tạo ra những ý tưởng “độc lạ”, nhưng một ý tưởng thiết kế có giá trị còn cần tính ứng dụng và sự phù hợp với thực tế. Người thiết kế phải biết chắt lọc thông tin, đánh giá kết quả của AI và kết hợp chúng với kinh nghiệm của bản thân.
Vì vậy, Gia Bảo nhìn nhận AI như một công cụ trong “giỏ công cụ” của người thiết kế, thay vì một công cụ toàn năng.
Đề xuất framework hỗ trợ sinh viên
Từ kết quả nghiên cứu, Gia Bảo đề xuất một khung hỗ trợ (framework) đóng vai trò như một chu trình giúp sinh viên trong quá trình nghiên cứu ý tưởng. Khung này có thể giúp người học nhận diện và xử lý những khó khăn ở từng giai đoạn, đồng thời làm cơ sở để phát triển quy trình sáng tạo riêng.
Với giảng viên, khung hỗ trợ có thể là nguồn tham khảo để hiểu cách sinh viên sử dụng công cụ và điều chỉnh phương pháp giảng dạy. Với nhà trường, khung này có thể được xem xét thử nghiệm trong các môn học yêu cầu nghiên cứu ý tưởng chuyên sâu.
Tuy nhiên, nhóm cũng thẳng thắn cho biết khung hỗ trợ hiện chưa được kiểm chứng thực nghiệm, vì vậy những khả năng ứng dụng trên mới dừng ở mức đề xuất.
Nếu tiếp tục nghiên cứu, nhóm muốn kiểm chứng khung hỗ trợ qua thực nghiệm để đánh giá hiệu quả, sau đó áp dụng cho các nhóm sinh viên với đề bài và chuyên môn cụ thể, hướng tới cá nhân hóa cho từng chuyên ngành của Thiết kế đồ họa.
Từ nỗi lo “mất nghề” đến sự tự tin
Bên cạnh kết quả nghiên cứu, điều Gia Bảo muốn giữ lại sau hành trình tại ResFes 2026 là một góc nhìn mới về chính ngành nghề của mình.
Khi AI bắt đầu phát triển mạnh, em cũng từng lo lắng: “Ôi thôi xong, thế này là mất nghề rồi”.
Nhưng quá trình nghiên cứu, cùng những trải nghiệm tại ResFes 2026 và việc tiếp xúc với nhiều nghiên cứu, sản phẩm khác, đã giúp em nhận ra góc nhìn ban đầu còn quá hẹp.
AI có thể thay đổi cách người thiết kế tìm kiếm thông tin, lên ý tưởng và phát triển sản phẩm. Nhưng chính sự thay đổi đó cũng mở rộng vai trò của người thiết kế: từ người trực tiếp tạo ra sản phẩm trở thành người biết kiểm duyệt, chọn lọc, phản biện và điều hành quá trình sáng tạo.
Với Gia Bảo, hành trình nghiên cứu vì thế không chỉ giúp nhóm hiểu thêm về AI, mà còn hiểu rộng hơn về nghề thiết kế và tự tin hơn với con đường mình đã chọn.
Hải Ngân - fpt.edu.vn
